జలవనరులు – సమస్యలు - పరిష్కారాలు

                                                                                                                                                                                    

ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం ఎదుర్కొంటున్న నీటి సమస్యపై ఇటీవల కాలంలో పెద్ద ఎత్తున‌ వాదోపవాదాలు జరుగుతున్నాయి. రాష్ట్ర భారీ మరియు మధ్యతరహా శాఖామాత్యులు సుదర్శన్ రెడ్డి గారి సూచన మేరకు సాగు నీటి రంగంలో నిష్ణాతులైన సాంకేతిక నిపుణులు రెండు మూడు దఫాలుగా సమావేశమై నీటి సమస్య పరిష్కారానికి అనుసరించాల్సిన వ్యూహానికి సంబంధించి చర్చించినట్లు ప్రసార మాధ్యమాల్లో వార్తలొచ్చాయి. ఈ నేపథ్యంలోనే సుదర్శన్ రెడ్డి గారు సంక్లిష్ట‌మైన నీటి సమస్య లోతుల్లోకెళ్ళి విశ్లేషించి, పరిష్కార మార్గాలపై మాట్లాడడానికి సాహసించలేక, తప్పుదోవ పట్టించే విధంగా పత్రికా ముఖంగా సమస్యను తక్కువ చేసి చూపెట్టే ప్రయత్నం చేశారు.  కేంద్ర జల సంఘంలో పని చేసిన విశ్రాంత సాగు నీటి రంగ నిపుణులు ఆర్. విద్యాసాగర్ రావు గారు సాక్షి దినపత్రికలో అక్టోబరు 3న వ్రాసిన వ్యాసంలో “దౌర్జన్యంగా ఇతర ప్రాంతాల నీటిని తరలించడం, మిగులుజలాల పేరిట నికరజలాలను తరలించడం వంటి వికృత చేష్టలను పరోక్షంగా ప్రోత్సహిస్తూ రావడం ఇప్పటి దాకా జరిగింది” అని విద్వేషాన్ని రెచ్చగొట్టే విధంగా వ్రాశారు. తద్వారా కరవు కాటకాలతో జీవన్మరణ పోరాటం చేస్తున్న రాయలసీమ ప్రాంత  ప్రజలపై తీవ్రమైన‌ నింద మోపారు. వాస్తవాలను ప్రతిబింబిస్తున్నట్లే కనబడుతూ, అర్థ సత్యాలను వల్లిస్తూ, కొన్ని చారిత్రక సత్యాల‌ను మరుగునపడేసే ప్రయత్నం చేయడం ద్వారా రాయలసీమకు తీరని ద్రోహం తలపెట్టారని భావించాల్సి వస్తున్నది. "తెలంగాణను, కోస్తాంధ్రను ‘సాటి తెలుగువాడి’కి కొంత నీటిని త్యాగం చేయమని అర్థించడం " ఒక్కటే మార్గమని హేళన చేస్తూ రాయలసీమ ప్రజల ఆత్మగౌరవాన్ని కించపరచే రీతిలో చిల్లర రాతలు వ్రాయడం గర్హనీయం.

నీటి సమస్య అత్యంత జఠిలమైన, జీవన్మరణ సమస్య. నీటి సమస్యను సంకుచిత, స్వార్థపూరితమైన రాజకీయ కోణం నుంచి కాకుండా తెలుగు ప్రజల విశాల ప్రయోజనాలను పరిరక్షించాలనే దృక్పథంతో నిశితంగా పరిశీలించాలి. శాశ్వత పరిష్కార మార్గాలను అన్వేషించాల్సిన బాధ్యత ప్రభుత్వం,  రాజకీయ పక్షాలు, సాగు నీటి రంగ నిపుణులపైన‌ ఉన్నది. నిత్యం కరవు కోరల్లో చిక్కి శల్యమతున్న వెనుకబడ్డ ప్రాంతాల సాగు మరియు త్రాగు నీటి సమస్య పరిష్కారానికి రాజకీయ సంకల్పంతో కృషి చేయాల్సిన సమయం ఆసన్నమయ్యింది. నీటి కోసం యుద్ధాలు చేసుకొనే దుస్థితిని సృష్టించి, తెలుగు నాట ఆరని చిచ్చు రేపితే చరిత్ర క్షమించదు.

రాష్ట్రంలో  ఉన్న నలబై  పైచిలుకు నదుల్లో గోదావరి, కృష్ణా, పెన్నా నదులు పెద్దవి. గోదావరి నదిలో పుష్కలంగా నీళ్ళున్నాయి. పెన్నా నదిలో 75% విశ్వసనీయత ఆధారంగా 98 టి.యం.సి. ల  నీటి లభ్యత ఉంటుందని ఒకనాడు నీటిపారుదల రంగ నిపుణులు అంచనా వేశారు. కానీ నేడది ఒట్టి పోయి, నీటి లభ్యత‌ గణనీయంగా పడిపోయింది. కృష్ణా నదీ జలాలపై తీవ్రమైన ఒత్తిడి ఉన్నది. కృష్ణా, పెన్నా నదీ పరివాహక ప్రాంతంల్లోనే అత్యంత కరవు పీడిత ప్రాంతాలున్నాయి. బచావత్ ట్రిబ్యునల్ 75% విశ్వసనీయత ఆధారంగా 2130 (2060+70 పునరుత్పత్తి జలాలు) శత కోటి ఘనపుటడుగుల(టి.యం.సి.) నికరజలాలు లభిస్తాయని నిర్ధారించి, మన రాష్ట్రానికి 811 (800 + 11 పునరుత్పత్తి జలాలు) టి.యం.సి. కేటాయించింది. అందులో 33 టి.యం.సి. లను జల విద్యుత్తు ప్రాజెక్టయిన శ్రీశైలం జలాశయం వద్ద ఆవిరి నష్టం పద్దు క్రింద చేర్చి, మిగిలిన 767 టి.యం.సి. ల‌ను 1960 సెప్టంబరు నాటికి సాగు నీటిని వినియోగించుకొంటున్న మరియు నిర్మాణానికి అనుమతులు పొందిన ప్రాజెక్టులకు మాత్రమే ప్రాధాన్యతను ఇచ్చి, వివిధ‌ ప్రాజెక్టులు మరియు చిన్న నీటి పారుదల పథకాలకు ట్రిబ్యునలే నిర్దిష్టమైన కేటాయింపులు చేసింది. నదీ పరివాహక ప్రాంతాల విస్తీర్ణాన్ని బట్టి కేటాయింపులు చేయలేదు. ఆ అంశాన్ని ఇప్పుడు ఎవరైనా వివాదాస్పదం చేసినా ప్రయోజనం లేదు. నికరజలాల కేటాయింపులపై ఇచ్చిన తీర్పును భవిష్యత్తులో జరిగే పున: సమీక్షల సందర్భంలో కూడా ఎలాంటి మార్పులు చేయడానికి వీల్లేదని బచావత్ ట్రిబ్యునల్ విస్పష్టంగా తీర్పులో పేర్కొన్నది. ఈ విషయాన్నే నేడు కృష్ణా జలాలపై విచారణ జరుపుతున్న జస్టిస్ బ్రిజేష్ కుమార్ నేతృత్వంలోని రెండవ‌ ట్రిబ్యునల్ కూడా పునరుద్ఘాటించింది.  నీటి కేటాయింపులను ప్రాంతాల వారిగా పరిగణలోకి తీసుకొంటే తెలంగాణకు 266.86 టి.యం.సి., రాయలసీమకు 122.7 టి.యం.సి., కోస్తాకు 377.47 టి.యం.సి.లు దక్కాయి.

బచావత్ ట్రిబ్యునల్ తీర్పు గడువు 2000 మే 31 తో ముగియడంతో కృష్ణా నదీ జలాల పంపిణీపై పున: సమీక్ష కోసం కేంద్ర ప్రభుత్వం బ్రిజేష్ కుమార్ ట్రిబ్యునల్ ను నియమించింది. 75% విశ్వసనీయత ఆధారంగా నిర్ధారించిన 2130 టి.యం.సి.ల నికరజలాలను ముట్టుకోకుండా, మిగులు జలాలను పంచాలన్న కర్నాటక, మహారాష్ట్రల డిమాండుకు ట్రిబ్యునల్ సానుకూలంగా స్పందించింది. సాధారణ వర్ష పాతం కంటే తక్కువ వర్ష పాతం లభించే సంవత్సరాలలో దిగువ రాష్ట్రానికున్న ఇబ్బందులను దృష్టిలో పెట్టుకొని, మిగులు జలాలను వినియోగించుకొనే స్వేచ్ఛను బచావత్ ట్రిబ్యునల్ మన రాష్ట్రానికి కల్పించింది. అయినా, తీర్పు అమలులో ఉన్న‌ 1976 నుండి 2000 సం. వరకు అధికారాన్ని వెలగబెట్టిన ప్రభుత్వాల అలసత్వం, సాచివేత వైఖరి మూలంగా ఆ సదవకాశాన్ని చేజేతులా కోల్పోయాము. మహబూబ్ నగర్, నల్లగొండ, రాయలసీమ నాలుగు జిల్లాలు, ప్రకాశం మరియు నెల్లూరు జిల్లాలలోని కరవు పీడితి ప్రాంతాల నీటి కష్టాలను తీర్చడానికి కృష్ణా నది మిగులు జలాల ఆధారంగా ప్రాజెక్టుల నిర్మాణ‍ం తప్ప మరొక మార్గం లేదని కళ్ళు తెరిచి, ప్రాజెక్టుల నిర్మాణానికి పూనుకొని, గడచిన దశాబ్ద కాలంలో పదుల వేల కోట్ల ప్రజా ధనాన్ని వెచ్చించడం జరిగింది.

ఈ పూర్వరంగంలో మిగులు జలాలను కూడా మూడు రాష్ట్రాల మధ్య పంపిణీ చేయాలని బ్రజేష్ కుమార్ ట్రిబ్యునల్ ముందు మహారాష్ట్ర, కర్నాటక రాష్ట్రాలు బలంగా వాదించి, విజయం సాధించాయి. ట్రిబ్యునల్ ముసాయిదా తీర్పు ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రానికి శరాఘాతంలా తగిలింది.

ఒకటి: ప్రపంచంలో ఎక్కడా పరిగణలోకి తీసుకోని 65% విశ్వసనీయతను బ్రిజేష్ కుమార్ ట్రిబ్యునల్ ప్రామాణికంగా తీసుకొని 2293 టి.యం.సి.లు లభిస్తాయని, అందులో బచావత్ ట్రిబ్యునల్ కేటాయించిన 2130 టి.యం.సి. నికర జలాలను మినహాయించి, మిగిలిన 163 టి.యం.సి.లను మూడు రాష్ట్రాల మధ్య పంపిణీ చేసింది. అందులో మన రాష్ట్రానికి 45 టి.యం.సి.ల వాటా దక్కింది. ఆ నీటిని కూడా ప్రాజెక్టుల వారిగా తెలుగు గంగకు 25 టి.యం.సి.లు, జూరాలకు 9 టి.యం.సి.లు, కనీస నదీ ప్రవాహం పద్దు క్రింద 6 టి.యం.సి.లు, మిగిలిన 5 టి.యం.సి.లను నాగార్జునసాగర్ జలాశయంలో 'కారీ ఓవర్' పద్దు క్రింద కేటాయించిన 150 టి.యం.సి.లలో కలిపేయడం జరిగింది.                                              రెండవది: ట్రిబ్యునల్ అక్కడితో ఆగకుండా ఇంకా 285 టి.యం.సి.ల మిగులు జలాలు లభిస్తాయని నిర్ధారించి, వాటిని కూడా మూడు రాష్ట్రాలకు పంపిణీ చేసింది. వాటిలో మనకు 145 టి.యం.సి.లను మంజూరు చేసింది. ఇది అశాస్త్రీయమైన, అసంబద్ధమైన‌ చర్య.                                                                                                                                                               మూడవది: ఆల్మట్టి జలాశయం ఎత్తును 519.6 మీటర్లకు అత్యున్నత న్యాయస్థానం సుప్రీంకోర్టు అనుమతిస్తే , బ్రిజేష్ కుమార్ ట్రిబ్యునల్ 524.256 మీటర్లకు పెంచుకోవడానికి ఆమోదముద్ర వేసింది. పర్యవసానంగా సాధారణ వర్షపాతం నమోదైన సంవత్సరాలలో మనకు కేటాయించిన నికర జలాలైనా లభిస్తాయో! లేదో! అన్న దుస్థితి నెలకొన్నది.   ముసాయిదా తీర్పుపై వ్యక్తం చేసిన‌ అభ్యంతరాలపై వాదప్రతివాదనల‌ ప్రక్రియ ముగిసింది. తుది తీర్పు త్వరలోనే     రాబోతున్నది. అది తెలుగు ప్రజల ప్రయోజనాలకు గొడ్డలి పెట్టుగా ఉండబోతుందన్నతీవ్ర‌ ఆందోళన నెలకొని ఉన్నది.

ముసాయిదా తీర్పే తుది తీర్పుగా వెలువడితే, అది ప్రత్యేకంగా రాయలసీమకు శరాఘాతంగా పరిణమించే ప్రమాదముంది. మన రాష్ట్రానికి కేటాయించిన నికరజలాలను పొందడానికే ఆపసోపాలు పడవలసిన దుస్థితి నెలకొంటుంది. కర్నాటక, మహారాష్ట్ర‌లు తమకు కేటాయించిన  నికరజలాలకు తోడు 65% ప్రామాణికంగాను మరియు మిగులు జలాలలో సాధించుకొన్న‌ కేటాయింపుల మేరకు నీటిని నిల్వ చేసుకొన్న‌  తరువాత ఆపైన వచ్చే వరద నీరే మన రాష్ట్రానికి ప్రవహించే అవకాశం ఉంటుంది. అదే తరహాలో మన రాష్ట్రంలోని పై ప్రాంతాలు మిగులు జలాలను వాడుకోగా క్రిందికి ప్రవహించే వరద నీరు అసలుంటుందా? అన్నది ప్రశ్నార్థకమే. మరి రాయలసీమ ప్రాంతంలో మిగులు జలాల ఆధారంగా నిర్మించబడుతున్న ప్రాజెక్టుల భవిష్యత్తు ఏమిటి?

ఈ నేపథ్యంలోనే రాష్ట్ర మంత్రివర్యులు సుదర్శనరెడ్డి గారు, అలాగే విద్యాసాగర్ రావు గారు మరొక‌ కొత్త వివాదానికి తెర లేపుతూ రాయలసీమకు నికరజలాలలో వాటా 144.7 టి.యం.సి.లేనని  సెలవిచ్చారు. ఇది కుట్రపూరితమైనదని చెప్పక తప్పదు. ఇందులో ఇమిడి ఉన్న గూడార్థాన్ని ఛేదించాల్సిన అవసరముంది.

1) జల విద్యుత్తు ప్రాజెక్టయిన శ్రీశైలం జలాశయం వద్ద ఆవిరి నష్టం పద్దు క్రింద బచావత్ ట్రిబ్యునల్ పేర్కొన్న 33 టి.యం.సి.లను నిష్పక్షపాతంగా కోస్తా, రాయలసీమ, తెలంగాణ, మూడు ప్రాంతాల మధ్య సమానంగా విభజించి, 11 టి.యం.సి.లను రాయలసీమ పద్దుకు జమ చేశారు. మరొక వైపున‌ 19 టి.యం.సి.ల నికరజలాల కేటాయింపుతో, కేంద్ర జల సంఘం ఆమోదంతో నిర్మించబడుతున్న శ్రీశైలం కుడి బ్రాంచి కాలువ(యస్.ఆర్.బి.సి.) కు 11 టి.యం.సి.లను శ్రీశైలం జలాశయం నుండి తీసుకోవడానికి మాత్రమే వీలుందని చెప్పకనే చెబుతూ, అలా సీమకు లభించిన నికరజలాలను 122.70+11+11= 144.70 టి.యం.సి.లుగా తేల్చేశారు. మరి మిగిలిన 8 టి.యం.సి. ల నీరెక్కడి నుంచి యస్.ఆర్.బి.సి.కి సరఫరా కావాలో! వారు పేర్కొనలేదు.                                                                                                                         2) వారి నైజం చూస్తే రాష్ట్ర ప్రభుత్వం గతంలో చేసిన మరికొన్ని నీటి సర్దుబాట్లను కూడా ప్రశ్నార్థకం చేసే అవకాశం ఉంది. నిత్య కరవులతో సతమతమవుతున్న అనంతపురం జిల్లా దాహార్తిని తీర్చడానికి, తుంగభద్ర జలాశయం నుండి కె.సి.కెనాల్ కు బచావత్ ట్రిబ్యునల్ కేటాయించిన 10 టి.యం.సి. నికర జలాలను పెన్నాఅహోబిలం రిజర్వాయరు ( పి.ఎ.బి.ఆర్.) కు ఇచ్చి, ఆ మేరకు శ్రీశైలం జలాశయం నుండి కె.సి.కెనాల్ కు సర్దుబాటు చేస్తూ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఉత్తర్వులు జారీ చేసింది.  రాష్ట్ర ప్రభుత్వం అఖిల పక్ష సమావేశాన్ని ఏర్పాటు చేసి, ఏకాభిప్రాయాన్ని సాధించిన తరువాతే పై నీటి సర్దుబాటు చేసింది. ఈ 10 టి.యం.సి. నికరజలాలు శ్రీశైలం జలాశయం నుండి కె.సి.కెనాల్ కు సరఫరా కావాలి. దాన్ని అడ్డుకొంటే, తత్ఫలితంగా తుంగభద్ర జలాశయం నుండి పెన్నా అహోబిలం రిజర్వాయరుకు  చేసిన నీటి సర్దుబాటు రద్దవుతుంది. మరి ఎడారి ఛాయలు పొడ చూపుతున్న‌, రాష్టంలోనే అత్యంత వెనుకబడ్డ అనంతపురం జిల్లా భవిష్యత్తు ఎలా ఉంటుందో? వారే చెప్పాలి.                                                                                                                                                         3) కృష్ణా డెల్టా ఆధునీకీకరణ ద్వారా ఆదా అయ్యే 20 టి.యం.సి.ల నికర జలాల‌ను మహబూబ్ నగర్ జిల్లాలో నిర్మాణంలో ఉన్న భీమా ఎత్తి పోతల పథకానికి రాష్ట్ర ప్రభుత్వం సర్దుబాటు చేయడం ద్వారా కేంద్ర జల సంఘం అనుమతి పొందింది. కానీ కృష్ణా డెల్టా ఆధునీకీకరణ మాత్రం జరగలేదు. ఈ విషయాన్ని కూడా గమనంలో ఉంచుకోవాలి.

రాయలసీమ వాసులు తమకు అడుగడుగునా అన్యాయాలే జరిగినా, తెలుగు జాతి ఉమ్మడి ప్రయోజనాల కోసం అపారమైన‌ త్యాగాలు చేశారు. ఆంధ్ర రాష్ట్ర సాధన కోసం సాగిన ఉద్యమం సందర్భంలో 1937 సం.లో జరిగిన పెద్ద మనుషుల ఒప్పందం  'శ్రీబాగ్ ఒడంబడిక‌' కాలగర్భంలో కలిసి పోయింది. కృష్ణా, తుంగభద్ర నదీ జలాల వినియోగంలో ప్రథమ ప్రాధాన్యత నిస్తామని అందులో లిఖిత పూర్వకంగా వాగ్దానం చేసి మొండి చేయి చూపెట్టారు. 1951లో కేంద్ర ప్రణాళికా సంఘం ఆమోదం కూడా పొందిన‌ కృష్ణా - పెన్నార్ ప్రాజెక్టు ద్వారా ఏడున్నర లక్షల ఎకరాలకు సాగు నీరు లభించే సువర్ణావకాశం తలుపు తట్టినా సీమవాసులు తృణప్రాయంగా త్యాగం చేశారు. సిద్ధేశ్వరం, గండికోట జలాశయాలను నిర్మించి సీమకు న్యాయం చేస్తామని చెప్పి కరవు కాటకాలకు నిలయంగా మార్చేశారు. సిద్ధేశ్వరం బదులు శ్రీశైలం జలాశయాన్ని జల విద్యుత్తు ప్రాజెక్టుగా నిర్మించి తీరని ద్రోహం చేశారు. తదనంతర కాలంలో ప్రజలు పోరాట ఫలితంగా దాన్ని సాగు నీటి ప్రాజెక్టుగా మార్చారు. భాషా ప్రయుక్త‌ రాష్ట్రాల ఏర్పాటులో భాగంగా ఆంధ్ర రాష్ట్రం ఆవిర్భవించడంతో రాయలసీమలో అంతర్భాగంగా ఉన్న బళ్ళారితో పాటు తుంగభద్ర జలాశయాన్ని కోల్పోయారు. ఈ చరిత్ర తెలియని అజ్ఞానులూ ఉన్నారు. త్యాగాల చరిత్రను కనీసం గౌరవించాలనే సంస్కారం కూడా కొందరిలో లోపించింది. పైపెచ్చు రాయలసీమ ప్రజలను నీటి దొంగలుగా చిత్రీకరించే ఉన్మాదం కొందరిలో ప్రకోపించింది. కనీసం సాగు నీటి రంగ నిపుణులైనా సంకుచిత  భావాలకు బానిసలు కాకుండా నిత్యం కరవు బారిన పడుతున్న‌ ప్రాంతాల నీటి సమస్యలకు శాశ్వత పరిష్కారాలను సూచించాలే గానీ, ప్రాంతీయ దురభిమానంతో మాట్లాడడం సముచితం కాదు.

తెలుగు ప్రజల‌ దాహార్తి తీరడమెలా?

గోదావరి నదీ జలాలపైనే తెలుగు ప్రజల భవిష్యత్తు ఆధారపడి ఉన్న‌దన్న విషయం నిర్వివాదాంశం. బచావత్ ట్రిబ్యునల్ 1480 టి.యం.సి.ల నికర జలాలను మన రాష్ట్రానికి కేటాయించినా, ఇప్పటికీ 800 టి.యం.సి. లకు మించి వినియోగించుకోలేక పోతున్నాం. పర్యవసానంగా దాదాపు 700 టి.యం.సి. ల నికర జలాలతో పాటు ప్రతి ఏడాది దాదాపు 3,000 టి.యం.సి. లకు పైగా వరద నీరు వృథాగా సముద్రగర్భంలో కలిసి పోతున్నది. కరవు పీడిత మరియు వెనుకబడ్డ ప్రాంతాల దప్పిక తీరాలన్నా, ఆ ప్రాంతాలు సమగ్రాభివృద్ధి చెందాలన్న గోదావరి నీటి తరలింపే శరణ్యం. గోదావరి – కృష్ణా - పెన్నా నదుల అనుసంధానం ద్వారా మాత్రమే తెలుగు జాతి నీటి అవసరాలను తీర్చవచ్చు. మరో మార్గం లేదు.

1) బహుళార్థ సాధక ప్రాజెక్టుగా నిర్మించబడుతున్న‌ పోలవరంను త్వరిత గతిన నిర్మించి, పదిన్నర లక్షల ఎకరాల గోదావరి ఆయకట్టుకు స్థిరత్వం, అదనంగా 7.20 లక్షల ఎకరాలకు సాగు నీరు, 960 మెగా వాట్ల జల విద్యుదుత్పాదన‌, విశాఖ మహానగరానికి త్రాగు నీరు మరియు ఉక్కు కర్మాగారం అవసరాలకు 23.44 టి.యం.సి.ల నీటిని అందించడంతో పాటు కృష్ణా డెల్టా ఆయకట్టుకు గోదావరి నీటిని సరఫరా చేయడం ద్వారా ఆదా అయ్యే 80 టి.యం.సి.ల కృష్ణా నికర‌ జలాలలో బచావత్ తీర్పు మేరకు మన రాష్ట్రానికి 45 టి.యం.సి.లు లభిస్తాయి.                                                                              2) దుమ్మగూడెం - నాగార్జునసాగర్ టెల్ పాండ్ పథకాన్ని అమలు చేస్తే దాదాపు 165 టి.యం.సి.ల గోదావరి నీటిని కృష్ణా బేసిన్ కు తరలించడానికి వీలవుతుందని నిపుణులు చెబుతున్నారు. మార్గ మధ్యంలో ఖమ్మం జిల్లా అవసరాలకు, సాగర్ ఎడమ కాలువ స్థిరీకరణకు 40 టి.యం.సి. లు వినియోగించగా ఇంకా 125 టి.యం.సి.లకు పైగా సాగర్ టేల్ పాండ్ వద్ద కృష్ణా నదిలోకి తరలించడం ద్వారా కృష్ణా డెల్టా ఆయకట్టుకు వినియోగించుకోవచ్చని నిపుణులు చెబుతున్నారు.                                                                                                                                                                                 3) నాగార్జునసాగర్ క్రింద కృష్ణా నదిలో కలుస్తున్న వర్షపు నీరు ప్రకాశం ఆనకట్ట దగ్గర నిల్వ‌ చేసుకొనే అవకాశం లేదు కాబట్టి సముద్రం పాలవుతున్నది. పులిచింతల ప్రాజెక్టు నిర్మాణం ద్వారా 45.75 టి.యం.సి.ల నీటిని వినియోగించుకొనే అవకాశం వచ్చింది.

 పై మూడు ప్రాజెక్టుల ద్వారా లభించే దాదాపు 215 టి.యం.సి.ల నీటితో కృష్ణా డెల్టా ఆయకట్టుకు నికరంగా నీరందించ గలిగితే, ఆ మేరకు శ్రీశైలం జలాశయం మరియు దాని పై భాగంలో కృష్ణా నికరజలాలను ఆదా చేసుకొని మిగులు జలాల ఆధారంగా నిర్మించబడుతున్న ప్రాజెక్టులకు వినియోగించుకోవచ్చు. ఎప్పుడైనా కృష్ణా డెల్టాకు నీటి సమస్య తెలెత్తితే, అప్పుడు బచావత్ ట్రిబ్యునల్ తీర్పు అమలుకు అనుగుణంగా రాష్ట్ర ప్రభుత్వం 1996లో విడుదల చేసిన జి.ఓ.నెం.69 ప్రకారం కృష్ణా నికర‌జలాలను ప్రథమ ప్రాధాన్యతగా శ్రీశైలం జలాశయం నుండి పొందే హక్కుకు చట్టబద్దమైన హామీ కల్పించాలి. అలాగే నాగార్జునసాగర్ కుడి, ఎడమ కాలువల ఆధునీకీకరణ ద్వారాను, ప్రస్తుత ఆయకట్టు క్రింద మెరుగైన‌ నీటి నిర్వహణ ద్వారా వృధాగా పోతున్న నీటిని ఆదా చేయడం, వీలైన మేరకు పంట మార్పిడి పద్ధతులను అమలు చేయడం ద్వారా నీటిని ఆదా చేయడానికి పథకం ప్రకారం చర్యలు చేపట్టాలి. తద్వారా మాత్రమే కృష్ణా నది మిగులు జలాల ఆధారంగా ప్రస్తుతం నిర్మాణంలో ఉన్న‌ నెట్టంపాడు(20 టి.యం.సి.), కల్వకుర్తి(25), యస్.యల్.బి.సి.(30), తెలుగు గంగ (29), హంద్రీ - నీవా (40), గాలేరు - నగరి (38), వెలుగొండ (43.5) ప్రాజెక్టులకు కావలసిన మొత్తం 225.5 టి.యం.సి.ల నీటి అవసరాలను తీర్చడానికి వీలవుతుంది.

నీటి సమస్యపై చిత్తశుద్ధితో, హేతుబద్దంగా ఆలోచించే వారెవరైనా బహుశా ఈ నిర్ధారణకే వస్తారు. ఇలాంటి శాశ్వత పరిష్కారం కోసం ప్రజలు కొండంత ఆశతో ఎదురు చూస్తున్నారు. అవి అడిఆశలు కాకూడదు. గోదావరి – కృష్ణా - పెన్నా నదుల అనుసంధానంతోనే వెనుకబడ్డ ప్రాంతాల ప్రజల గొంతులు తడ‌పడానికి, మరు భూములను పంట పొలాలుగా మార్చడానికి మార్గం సుగమం అవుతుంది. తెలుగు జాతి ఐక్యంగా, శాంతియుతంగా సహజీవనం చేస్తూ, ఇచ్చిపుచ్చుకొనే మనస్తత్వంతో జీవించినప్పుడు మాత్రమే ఇది సాధ్యం.

ఆ బీళ్లు దగాకు ఆనవాళ్లు!

ప్రచురణ:

Sakshi |  October 04, 2013

1951లో కేంద్ర ప్రణాళికా సంఘం ఆమోదం కూడా పొందిన కృష్ణా, పెన్నార్‌ ప్రాజెక్టుల ద్వారా ఏడున్నర లక్షల ఎకరాలకు సాగునీరు లభించే సువర్ణావకాశం తలుపు తట్టింది. అయినా సీమ వాసులు తృణప్రాయంగా త్యాగం చేశారు. సిద్ధేశ్వరం, గండికోట జలాశయాలను నిర్మించి సీమకు న్యాయం చేస్తామని హామీ ఇచ్చి తీరని ద్రోహం తలపెట్టారు.

 

ఆంధ్రప్రదేశ్‌ నీటి సమస్యపై పెద్ద ఎత్తున వాదోపవాదాలు జరుగుతున్నాయి. రాష్ర్ట, మధ్య తరహా జలవనరుల మంత్రి సుదర్శన్‌రెడ్డి సూచన మేరకు సాగు నిపుణులు సమావేశమై చర్చించినట్లు వార్తలు వచ్చాయి. ఈ నేపథ్యంలో సుదర్శన్‌రెడ్డి సంక్లిష్టమైన నీటి సమస్య లోతు ల్లోకి వెళ్లి విశ్లేషించి, పరిష్కార మార్గాలపై మాట్లాడటానికి సాహసించలేక, తప్పుదోవ పట్టించే విధంగా సమస్యను తక్కువ చేసి చూపెట్టే ప్రయత్నం చేశారు. సాగునీటి రంగ నిపుణులు ఆర్‌.విద్యాసాగర్‌రావు ‘సాక్షి’ దినపత్రికలో (అక్టోబర్‌ 3న) రాసిన వ్యాసంలో ‘దౌర్జన్యంగా ఇతర ప్రాంతాల నీటిని తరలించడం...’ అంటూ విద్వేషాన్ని రెచ్చగొట్టే విధంగా రాశారు. తద్వారా కరవు కాటకాలతో జీవన్మరణ పోరాటం చేస్తున్న రాయలసీమ ప్రాంత ప్రజలపై తీవ్రమైన నిందమోపి అవమానించారు. 

 

గత జల సేతుబంధనం

రాష్ట్రంలో ఉన్న నలభై పైచిలుకు నదుల్లో గోదావరి, కృష్ణా, పెన్నా నదులు పెద్దవి. గోదావరి నదిలో పుష్కలంగా నీళ్లు ఉన్నాయి. పెన్నా నదిలో 75 శాతం విశ్వసనీయత ఆధారం గా 98 టీఎంసీల నీటి లభ్యత ఉంటుందని ఒకనాడు నీటి పారుదల రంగ నిపుణులు అంచనా వేశారు. కానీ నేడు అది ఒట్టిపోయి, నీటి లభ్యత గణనీయంగా పడిపోయిం ది. కృష్ణా, పెన్నా నదీ పరీవాహక ప్రాంతాల్లోనే అత్యంత కరవు పీడిత ప్రాంతాలున్నాయి. బచావత్‌ ట్రిబ్యునల్‌ 75 శాతం విశ్వసనీయత ఆధారంగా 2130 (2060+70 పున రుత్పత్తి జలాలు) శతకోటి ఘనపుటడుగుల (టీఎంసీ) నికర జలాలు లభిస్తాయని నిర్ధారించింది.

 

మన రాష్ట్రానికి 811 (800+11 పునరుత్పత్తి జలాలు) టీఎంసీ కేటాయిం చింది. అందులో 33 టీఎంసీలను జల విద్యుత్తు ప్రాజెక్టు అయిన శ్రీశైలం జలాశయం వద్ద ఆవిరి నష్టం పద్దు కింద చేర్చి, మిగిలిన 767 టీఎంసీలను 1960 సెప్టెంబర్‌ నాటికి సాగు నీటిని వినియోగించుకుంటున్న, నిర్మాణానికి అను మతులు పొందిన ప్రాజెక్టులకు మాత్రమే ప్రాధాన్యతను ఇచ్చింది. అలా వివిధ ప్రాజెక్టులు, చిన్న నీటిపారుదల పథకాలకు ట్రిబ్యునలే నిర్దిష్టమైన కేటాయింపులు చేసింది. నదీ పరీవాహక ప్రాంతాల విస్తీర్ణాన్ని బట్టి కేటాయింపులు చేయలేదు. ఆ అంశాన్ని ఇప్పుడు వివాదాస్పదం చేసి ప్రయోజనం లేదు. 

 

బచావత్‌ ట్రిబ్యునల్‌ తీర్పు గడువు 2000 మే 31తో ముగియడంతో కృష్ణా నదీ జలాల పంపిణీపై పునఃసమీక్ష కోసం కేంద్ర ప్రభుత్వం బ్రిజేష్‌ ట్రిబ్యునల్‌ను నియమిం చింది. 75 శాతం విశ్వసనీయత ఆధారంగా నిర్ధారించిన 2130 టీఎంసీల నికర జలాలను ముట్టుకోకుండా, మిగు లు జలాలను పంచాలన్న కర్ణాటక, మహారాష్టల్ర డిమాం డ్‌కు ట్రిబ్యునల్‌ సానుకూలంగా స్పందించింది. సాధారణ వర్షపాతం కంటే తక్కువ వర్షపాతం లభించే సంవత్సరా లలో దిగువ రాష్ట్రానికి ఉన్న ఇబ్బందులను దృష్టిలో పెట్టు కొని, మిగులు జలాలను వినియోగించుకునే స్వేచ్ఛను బచావత్‌ ట్రిబ్యునల్‌ మన రాష్ట్రానికి కల్పించింది. అయి నా, తీర్పు అమలులో ఉన్న 1976 నుంచి 2000 సంవత్స రం వరకు అధికారాన్ని వెలగబెట్టిన ప్రభుత్వాల అలస త్వం, సాచివేత వైఖరి మూలంగా ఆ సదవకాశాన్ని చేజేతులా కోల్పోయాము. 

 

కొత్త తీర్పు శరాఘాతమే

ఈ పూర్వరంగంలో మిగులు జలాలను కూడా మూడు రాష్ట్రాల మధ్య పంపిణీ చేయాలని బ్రిజేష్‌ కుమార్‌ ట్రిబ్యు నల్‌ ముందు మహారాష్ర్ట, కర్ణాటక రాష్ట్రాలు బలంగా వాదించి, విజయం సాధించాయి. ట్రిబ్యునల్‌ ముసా యిదా తీర్పు ఆంధ్రప్రదేశ్‌ రాష్ట్రానికి శరాఘాతంలా తగి లింది. ఇక రాయలసీమ ప్రాంతంలో మిగులు జలాల ఆధారంగా నిర్మిస్తున్న ప్రాజెక్టుల భవిష్యత్తు ఏమిటి? ప్రపంచంలో ఎక్కడా పరిగణనలోకి తీసుకోని 65 శాతం విశ్వసనీయతను బ్రిజేష్‌ ట్రిబ్యునల్‌ ప్రామాణికంగా తీసు కొని 2293 టీఎంసీలు లభిస్తాయని, అందులో బచావత్‌ ట్రిబ్యునల్‌ కేటాయించిన 2130 టీఎంసీల నికర జలాలను మినహాయించి, మిగిలిన 163 టీఎంసీలను మూడు రాష్ట్రాల మధ్య పంపిణీ చేసింది. అందులో మన రాష్ట్రానికి 45 టీఎంసీల వాటా దక్కింది. ఆ నీటిని కూడా ప్రాజెక్టుల వారీగా తెలుగుగంగకు 25 టీఎంసీలు, జూరాలకు 9 టీఎంసీలు, కనీస నదీ ప్రవాహం పద్దుకింద 6 టీఎంసీలు, మిగిలిన 5 టీఎంసీలను నాగార్జునసాగర్‌ జలాశయంలో ‘కారీ ఓవర్‌’ పద్దు కింద కేటాయించిన 150 టీఎంసీలలో కలిపేయడం జరిగింది.

 

ఆల్మట్టి ఎత్తు పెంపు గొడ్డలిపెట్టు

ఆల్మట్టి జలాశయం ఎత్తును 519.6 మీటర్లకు అత్యున్నత న్యాయస్థానం సుప్రీంకోర్టు అనుమతిస్తే, బ్రిజేష్‌ ట్రిబ్యు నల్‌ 524.256 మీటర్లకు పెంచుకోవడానికి ఆమోదముద్ర వేసింది. పర్యవసానంగా సాధారణ వర్షపాతం నమోదైన సంవత్సరాలలో మనకు కేటాయించిన నికర జలాలైనా లభిస్తాయో, లేదో చెప్పలేని స్థితినెలకొన్నది. ఈ నేపథ్యం లోనే సుదర్శన్‌ రెడ్డి, విద్యాసాగర్‌రావు కొత్త వివాదానికి తెర లేపుతూ రాయలసీమకు నికరజలాలలో వాటా 144.7 టీఎంసీలేనని సెలవిచ్చారు. 

 

జలవిద్యుత్తు ప్రాజెక్టు అయిన శ్రీశైలం జలాశయం వద్ద ఆవిరి నష్టం పద్దు కింద బచావత్‌ ట్రిబ్యునల్‌ పేర్కొన్న 33 టీఎంసీలను నిష్పక్షపాతంగా కోస్తా, రాయలసీమ, తెలంగాణ, మూడు ప్రాంతాల మధ్య సమానంగా విభజించి, 11 టీఎంసీలను రాయల సీమ పద్దుకు జమ చేశారు. మరొకవైపున 19 టీఎంసీల నికరజలాల కేటాయింపుతో, కేంద్ర జలసంఘం ఆమో దంతో నిర్మిస్తున్న శ్రీశైలం కుడి బ్రాంచి కాలువ (ఎస్‌ఆర్‌ బీసీ)కు 11 టీఎంసీలను శ్రీశైలం జలాశయం నుంచి తీసుకోవడానికి మాత్రమే వీలుందని చెప్పకనే చెబుతూ, అలా సీమకు లభించిన నికర జలాలను 122.70+11+ 11= 144.70 టీఎంసీలుగా తేల్చేశారు. మరి మిగిలిన 8 టీఎంసీల నీరెక్కడి నుంచి ఎస్‌ఆర్‌బీసీకి సరఫరా కావాలో వారు పేర్కొనలేదు.

 

 ఇలాంటి వాదనతో గతంలో జరిగిన మరికొన్ని నీటి సర్దుబాట్లను కూడా ప్రశ్నార్థకం చేసే అవ కాశం ఉంది. నిత్య కరవులతో సతమతమవు తున్న అనం తపురం జిల్లా దాహార్తిని తీర్చడానికి తుంగభద్ర జలా శయం నుంచి కేసీ కెనాల్‌కు బచావత్‌ ట్రిబ్యునల్‌ కేటా యించిన 10 టీఎంసీల నికర జలాలను పెన్నా-అహో బిలం రిజర్వాయర్‌ (పీఏబీఆర్‌)కు ఇచ్చి, ఆ మేరకు శ్రీశై లం జలాశయం నుంచి కేసీ కెనాల్‌కు సర్దుబాటు చేస్తూ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఉత్తర్వులు జారీ చేసింది. రాష్ట్ర ప్రభుత్వం అఖిల పక్ష సమావేశాన్ని ఏర్పాటు చేసి ఏకాభిప్రాయాన్ని సాధించిన తరువాతే పైనీటి సర్దుబాటు చేసింది. ఈ 10 టీఎంసీల నికర జలాలు శ్రీశైలం జలాశయం నుంచి కేసీ కెనాల్‌కు సరఫరా కావాలి. దాన్ని అడ్డుకుంటే, తత్ఫలి తంగా తుంగభద్ర జలాశయం నుంచి పెన్నా-అహోబిలం రిజర్వాయర్‌కు చేసిన నీటి సర్దుబాటు రద్దవుతుంది.

 

మొదటి నుంచీ మొండిచేయే

1937 నాటి ‘శ్రీభాగ్‌ ఒడంబడిక’ కాలగర్భంలో కలిసిపో యింది. కృష్ణా, తుంగభద్ర నదీ జలాల వినియోగంలో ప్రథమ ప్రాధాన్యతనిస్తామని అందులో లిఖిత పూర్వకం గా వాగ్దానం చేసి మొండి చేయి చూపెట్టారు. 1951లో కేం ద్ర ప్రణాళికా సంఘం ఆమోదం కూడా పొందిన కృష్ణా, పెన్నార్‌ ప్రాజెక్టుల ద్వారా ఏడున్నర లక్షల ఎకరాలకు సాగునీరు లభించే సువర్ణావకాశం తలుపు తట్టినా సీమ వాసులు తృణప్రాయంగా త్యాగం చేశారు. సిద్ధేశ్వరం, గండికోట జలాశయాలను నిర్మించి సీమకు న్యాయం చేస్తా మని హామీ ఇచ్చి తీరని ద్రోహం తలపెట్టారు. తదనంతర కాలంలో ప్రజలు పోరాట ఫలితంగా దాన్ని సాగునీటి ప్రాజెక్టుగా మార్చారు. భాషాప్రయుక్త రాష్ట్రాల ఏర్పాటు లో భాగంగా ఆంధ్ర రాష్ట్రం ఆవిర్భవించడంతో రాయల సీమలో అంతర్భాగంగా ఉన్న బళ్లారితో పాటు తుంగభద్ర జలాశయాన్ని కోల్పోయారు. ఈ చరిత్ర తెలియని అజ్ఞా నులూ ఉన్నారు. పైగా రాయలసీమ ప్రజలను నీటి దొం గలుగా చిత్రీకరించే ఉన్మాదం ప్రకోపించింది.

 

దాహార్తి తీరే మార్గం ఏది?

గోదావరి నదీజలాలపైనే తెలుగు ప్రజల భవిష్యత్తు ఆధా ర పడి ఉంది. వెనుకబడ్డ ప్రాంతాల దప్పిక తీరి, అవి సమ గ్రాభివృద్ధి చెందాలన్నా గోదావరి నీటి తరలింపే శరణ్యం. గోదావరి, కృష్ణా, పెన్నా నదుల అనుసంధానంతోనే తెలుగు జాతి నీటి అవసరాలను తీర్చవచ్చు. ఆ నదుల అనుసంధానంతోనే మరు భూములను పంట పొలాలుగా మార్చడానికి మార్గం సుగమం అవుతుంది. తెలుగు జాతి ఐక్యంగా, శాంతియుతంగా సహజీవనం చేస్తూ, ఇచ్చి పుచ్చుకునే మనస్తత్వంతో జీవించినప్పుడు మాత్రమే ఇది సాధ్యం. నీటి కోసం యుద్ధాలు చేసుకునే దుస్థితిని ఇప్పు డు సృష్టిస్తే చరిత్ర క్షమించదు!

వ్యవసాయం: నీరు, విద్యుత్తు

                  

వ్యవసాయ రంగానికి ఉచిత విద్యుత్ ఇవ్వడం వల్లనే రాష్ట్రం విద్యుత్ సంక్షోభంలోకి నెట్టబడిందనే కొందరు అవగాహనారాహిత్యంతో దుష్ప్రచారాన్ని  చేస్తున్నారు. వ్యవసాయం దేశ ఆర్ధిక వ్యవస్థకు వెన్నెముక. దేశంలోని మొత్తం ఉపాధిలో 58% కల్పిస్తూ, దేశ స్థూల జాతీయోత్పత్తికి (జి.డి.పి.) 12% ఆదాయాన్ని సమకూర్చుతూ, దేశ ఆర్ధిక వ్యవస్థలో వ్యవసాయ రంగం ముఖ్య భూమికను పోషిస్తోంది. మన రాష్ట్ర జనాభాలో అరవై శాతానికి పైగా వ్యవసాయమే జీవనాధారంగా వుంది. 2012-13 ఆర్దిక సం.లో రాష్ట్ర జి.డి.పి.లో వ్యవసాయ రంగం 18.7% వాటా కలిగివుంది. అయినా మన వ్యవసాయరంగం దీనావస్థలో వుంది. వేలాది మంది చిన్న,మధ్య తరగతి రైతులు ఆత్మహత్యల పాలవుతున్నారు. ఈ పూర్వరంగంలో కూడా 1.96% వృద్దిరేటుతో రాష్ట్ర ఆర్దికాభివృద్ధిలో కీలకపాత్రను కలిగివుంది(ఆం.ప్ర. సోషియో ఎకనామిక్ సర్వే 2012-13 వివరాల ఆధారంగా). వ్యవసాయ రంగానికిస్తున్న సబ్సిడీలపై కొంత మంది అనవసరమంటూ గగ్గోలు పెడుతున్నారు. ఆహారోత్పత్తి  దెబ్బ తింటే ఆహార భద్రత ప్రమాదంలో పడుతుంది. ఈ విషయాన్ని మరచిపోకూడదు. అంతేకాక అనేక భారీ, మధ్య తరగతి పరిశ్రమలకు ముడి సరుకులను వ్యవసాయ రంగమే సరఫరా చేస్తోంది. అదే సమయంలో వ్యవసాయ రంగం అనేక సమస్యలతో సతమతమవుతూ అతి కష్టంతో మనుగడ సాగిస్తూండడం దేశ ఆర్ధిక పునాదిని బలహీన పరుస్తోంది. ఉపాధికి, ఆర్ధిక ప్రగతికే కాక దేశ ఆహార భద్రతకూ  వ్యవసాయ రంగ అభివృద్ధి మూలం అని మర్చిపోరాదు. “వ్యవసాయ రంగాన్ని కాపాడు కొందాం! దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థను పరిరక్షించు కొందాం!” అన్నది అందరి నినాదం కావాలి. వ్యవసాయనికిస్తున్న సబ్సిడీలను విమర్శించే వారంతా ఈ నిజాలను గుర్తెరిగి మాట్లాడాలి .                             ప్రభుత్వ భాధ్యతారాహిత్యం, జవాబు దారీతనం లేని, అప్రజాస్వామిక విధానాలే విద్యుత్ రంగంలో ప్రస్తుత దుస్థితికి కారణం. మొత్తం రాష్ట్రానికి 95,000 మిలియన్ యూనిట్ల విద్యుత్ అవసరం కాగా కేవలం 70,000 మిలియన్ యూనిట్ల విద్యుత్ ను మాత్రమే ప్రభుత్వం సరఫరా చేయగలుగుతోంది. విద్యుత్ కోతలను అమలు చేయడంలో ప్రభుత్వం విసక్షణారహితంగా వ్యవహరిస్తూ గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థను గొడ్డలి పెట్టుకు గురిచేస్తున్నది. వ్యవసాయానికి 9 గంటల పాటు నాణ్యమైన విద్యుత్తును సరఫరా చేస్తామని వాగ్దానం చేసిన ప్రభుత్వం కడకు 7 గంటలు కూడా సరఫరా చేయకుండా రైతాంగం వెన్ను విరిచింది. వోల్టేజి, తీవ్ర స్థాయిలో కోతలు, సరఫరా చేస్తున్న విద్యుత్తును కూడా నిరాటంకంగా ఇవ్వకపోవడం, రాత్రి పూట సరఫరా పర్యవసానంగా రైతాంగం అనిభవిస్తున్న బాధలు వర్ణనాతీతం. ప్రభుత్వ అసమర్ధత వలన విద్యుత్తు, సాగు నీరు, ఇతర కారకాల సరఫరాలో నాణ్యత లోపించడంతో మన వ్యవసాయ రంగం తీవ్రమైన సంక్షోభంలోకి నెట్టబడింది. భూగర్భ జల మట్టం తగ్గిపోకుండా వర్షా కాలంలో నీటిని నిల్వ చేసుకోవడానికి వీలుగా ప్రభుత్వం నిర్మాణాత్మకమైన చర్యలు తీసుకోక పోవడంతో  వ్యవసాయ పంపుసెట్లకు విద్యుత్ వినియోగం విపరీతంగా పెరిగిపోయింది. మెట్ట మరియు వాణిజ్య  పంటలను పండించడానికి పగటి పూట విద్యుత్ సరఫరా  తప్పనిసరిగా కావాలి. ఈ దృష్ట్యా పగటి పూట కోతలు లేకుండా 3 ఫేస్ విద్యుత్ ను నిరంతరాయంగా అందించాల్సిన బాధ్యత ప్రభుత్వంపై ఉన్నది.                                                                      ఉచిత విద్యుత్ రైతు కోసమా! సమాజం కోసమా! :  వ్యవసాయానికి ఉచిత విద్యుత్ ఇవ్వడం ఇతర రంగాల వారు చేస్తున్న పెద్ద త్యాగంగా పరిగణిస్తున్నారు.కాని నిజానికి విద్యుత్ కొరతల కాలంలో కేవలం రాత్రిళ్ళు మాత్రమే సరఫరా చేస్తున్నారు.అర్ధరాత్రి తరువాత ఇతర రంగాలకు విద్యుత్ అవసరం అతి తక్కువ ఉంటుంది, అలా అని విద్యుత్ ఉత్పత్తిని పూర్తిగా నిలిపి వేయడం వీలు కాదు. కాబట్టి ఆ తప్పనిసరి విద్యుత్ ఉత్పత్తిని మాత్రమే ఉచిత సరఫరా పేరిట వ్యవసాయానికి ఇస్తూ త్యాగ ధనుల్లా నటిస్తున్నారు.దేశ ఆహార భద్రతను కాపాడుతూ, అహర్నిశలు కష్టించే రైతన్నలు త్యాగ మూర్తులా లేక తమకు అనవసరమైన దానిని విదిలిస్తున్న వారా అనేది గుర్తించాలి. ఇక్కడ అసలు రైతు విద్యుత్ మీద ఎందుకు ఆధారపడాలి? కేవలం వ్యవసాయానికి నీటి లభ్యత తగ్గడమే దీనికి కారణం. అంటే నీరు రైతుకు, విద్యుత్ కు మధ్య ఒక వారధిలా నిలుస్తోంది. మనకు లభ్యమయ్యే నీటిని మొదటి ప్రాధాన్యతగా త్రాగు నీటికి, ఆ తరువాత రెండో ప్రాధాన్యత  వ్యవసాయానికి ఇవ్వాలని ప్రపంచ దేశాలన్నీ అనేక సందర్భాలలో ఏకగ్రీవంగా ఒప్పుకున్న విషయం. కాబట్టి రైతే నీటికి ప్రధాన హక్కుదారు. ప్రభుత్వం నీటిని అందించలేనప్పుడు విద్యుత్తునైనా పొందే హక్కు రైతుకున్నది.                                                                                               నీటికి, విద్యుత్తుకు ఉన్న అనుబంధం:  నీరు , విద్యుత్ ఒక దానిపై  మరొకటి ఆధార పడి వుంటాయి. నీరు "జల విద్యుత్" ను ఉత్పత్తి చేస్తుంది. విద్యుత్తును వినియోగించుకొని భూగర్భ జలాలను తోడుకోవడం, ఎత్తిపోతల పధకాల ద్వారా నీటిని సాగు అవసరాలకు తరలించడం జరుగుతున్నది. రాష్ట్రంలో దాదాపు 70,000 కుంటలు, చెరువులు ఉన్నాయి. వాటి మరమ్మత్తులపై ప్రభుత్వం నిర్లక్ష్యం వహించడం వలన అత్యధిక భాగం నిరుపయోగమవుతున్నాయి. భూగర్భ జల వినియోగంపై తప్పని సరిగా ఆధారపడాల్సి రావడంతో భూగర్భ జలాలు అతి త్వరగా అడుగంటి పోతున్నాయి. దీని వలన వ్యవసాయ పంపు సెట్లు పెరిగి విద్యుత్ వినియోగం పెరుగుతోంది. కుంటలు, చెరువులకు మరమ్మత్తులు చేసి పూర్తి స్థాయిలో వినియోగంలోకి తేవడానికి, వీలున్న చోట్ల చెక్ డ్యాం లను నిర్మించడం ద్వారా భూగర్భ జలాలను పెంపొందించడానికి ప్రభుత్వం ఒక నిర్మాణాత్మకమైన‌ విధానాన్ని రూపొందించి, అవసరమైన‌ నిథులను కేటాయించి అమలు చేస్తే బహుళ ప్రయోజనాలు వనగూడుతాయి. జలవనరుల అభివృద్ధి, నిర్వహణ, వినియోగం మరియు విద్యుత్ ఉత్పత్తి , హేతుబద్ద వినియోగానికి సంబంధించి సమగ్రమైన విధానాన్ని రూపొందించి  ప్రణాళికాబద్దంగా అమలు చేస్తే సత్ఫలితాలుంటాయి. నీరు, విద్యుత్ లను పొదుపుగా వాడుకోవచ్చు. ఉదాహరణకు వర్షా కాలంలో, జల విద్యుత్ సరఫరా వున్న సమయాల్లో  ఎత్తైన ప్రదేశాలలో వున్న  చెరువుల్లోకి నీటిని పంప్ చేసి, తరువాత అవసరం వున్నప్పుడు చిన్న కాలువలు, పైపుల సాయంతో వ్యవసాయానికి నీటిని అందేలా చేయవచ్చు. అదే సమయంలో చిన్న, చిన్న జల విద్యుత్ కేంద్రాల నిర్మాణం చేపడితే మరింత ఉపయోగం వుంటుంది. ఉదాహరణకి, ప్రాణహిత - చేవెళ్ళ ఎత్తిపోతల పథకాన్ని నిర్మించడం కష్ట సాధ్యమని కొందరు వాదిస్తున్నారు. ఆ పథకానికి అవసరమైన 3,500 మెగా వాట్ల విద్యుత్ ఎక్కడి నుంచి వస్తుందని ప్రశ్నిస్తున్నారు. ఈ పథకం ఆయకట్టు క్రిందికి వచ్చే ప్రాంతాలలో దాదాపు ఏడు లక్షల వ్యవసాయ పంప్ సెట్ల వినియోగం ఉన్నట్లు ఒక అంచనా. ఈ ఎత్తిపోతల పథకానికి అయ్యే విద్యుత్ ఖర్చు, ప్రస్తుతం ఈ ప్రాంతంలో వినియోగంలోనున్న బోర్ వెల్స్ కు వాడుతున్న విద్యుత్ కంటే తక్కువగానే ఉంటుందని అంచనా.                                                                                                                              సౌరశక్తి పంప్ సెట్లు :  సాగు నీటి ప్రాజెక్టుల ద్వారా నీటిపారుదల సౌకర్యాలు లేని ప్రాంతాలు, మెట్ట ప్రాంతాలలో పంప్ సెట్లకు సౌరశక్తిని అందుబాటులోకి తీసుకురావడానికి ప్రభుత్వం అవసరమైన పెట్టుబడులను పెట్టాలి. డ్రిప్ ఇరిగేషన్ ను ప్రోత్సహించడానికి ఇస్తున్నట్లుగానే సౌరశక్తి పంప్ సెట్లను నెలకొల్పుకోవడానికి పెద్ద ఎత్తున రాయితీలు ఇవ్వాలి. తద్వారా మెట్ట పైర్లు, వాణిజ్య పంటల సాగుకు సాంప్రదాయక విద్యుత్తు సరఫరాపై ఆధారపడ‌కుండా స్వయం పోషకత్వాన్ని సాధించడానికి దోహదపడుతుంది. ఈ పైర్ల సాగుకు పగటి పూటే విద్యుత్తు కావాలి. వర్షా కాలంలో విద్యుత్ అవసరం ఉండదు. ఈ పంటలు పండించే ప్రాంతాలలో సౌర శక్తితో విద్యుత్ ఉత్పత్తికి పుష్కలంగా అవకాశాలున్నాయి. దీని ద్వారా గ్రామీణ ప్రాంతాలలో ఉపాథి కల్పనకు అవకాశాలు ఉంటాయి. విద్యుత్ ఉత్పత్తి వికేంద్రీకరించబడి, ప్రజల చేతుల్లోకి వెళుతుంది. ఒక విధంగా ప్రజాతంత్రీకరించబడుతుంది. మొదట సౌర శక్తి ద్వారా విద్యుత్తును ఉత్పత్తి చేసే పలకలు (ప్యానల్స్) కోసం పెద్ద పెద్ద పరిశ్రమలపై ఆధారపడవలసి రావచ్చు, కానీ తరువాత నిర్వహణ, మరమ్మత్తులు వంటి వాటి కోసం స్థానికంగానే తర్పీదు పొందిన వారితో విద్యుత్ ఉత్పత్తి ప్రక్రియ కొనసాగుతుంది. వర్షాల కోసం ఆకాశం వైపు ఎదురుతెన్నులు చూసినట్లు విద్యుత్ కోసం విద్యుత్ తీగల వైపు ఆశగా ఎదురు చూసే దుస్థితి నుండి కొంత వరకైనా రైతాంగం విముక్తి అవుతుంది. అనివార్యమైనప్పుడు మాత్రం గ్రిడ్ నుండి విద్యుత్తు సరఫరాకు ప్రస్తుతమున్న మౌలిక సదుపాయాలను యదాథదంగా నిర్వహించాలి. అత్యవసర పరిస్థితుల్లో విద్యుత్ సరఫరాకు ఆ ఏర్పాటు అనివార్యం.                                                                                            థర్మల్ కేంద్రాలకు సముద్ర జలాలు:  రోజు రోజుకూ నీటి లభ్యత, నిల్వ తగ్గిపోతున్న ఈ దశలో విద్యుదుత్పత్తి కోసం నీటిని వృధా చేయలేము. థర్మల్, అణు విద్యుత్ కేంద్రాలకు నీటి అవసరం చాల ఎక్కువ. ఇప్పుడు సముద్ర జలాలను శుద్ధి చేసి విద్యుత్ కేంద్రాలలో బాయిలర్లను చల్లబరచడానికి ఉపయోగించి విద్యుత్ ఉత్పత్తి చేస్తామని ప్రతిపాదనలు చేస్తున్నారు. కాని ఆచరణలోకి వస్తే సముద్ర జలాలను శుద్ధి చేయడం అత్యంత వ్యయంతో కూడుకున్నదే కాక అక్కడ ఉత్పత్తయిన విద్యుత్తులో అధిక భాగం శుద్ధి చేయడానికే ఉపయోగించాల్సి వుంటుంది. కావున ఈ ప్రతిపాదన ద్వారా కేవలం బయటి ప్రపంచానికి గంతలు కట్టి మామూలు నీటిని తాము వాడుకోవడం లేదని నమ్మబలకడానికి చేసే ప్రయత్నమే ఇది!        క‌డ‌ప‌ జిల్లా పులివెందుల‌ స‌మీపంలోని తుమ్మలపల్లి వద్ద ప్రతిపాదిత అణు విద్యుత్ కేంద్రానికి సోమశిల రిజర్వాయరు నుండి 12.5 టి.యం.సి.ల నీటిని సరఫరా చేయడానికి రాష్ట్ర ప్రభుత్వం సూత్ర ప్రాయంగా ఆమోదించింది. త్రాగు నీటికి,సాగు నీటికి తల్లడిల్లి పోతున్న క‌ర‌వు సీమ‌లో నీరెక్కడిది?                                                                                                                                              జల విద్యుత్: మన రాష్ట్రంలో జల విద్యుత్ కు ఉన్న అవకాశాలు తగ్గిపోతున్నాయి. భవిష్యత్తులో ఈ రంగంలో విస్తరణకు అవకాశాలు తక్కువ. నీరు, విద్యుత్ రెండూ ఒకదానికొకటి విడదీయలేనివి. ఈ విషయంలో మరింత ముందు చూపుతో ఆలోచించి సమన్వయం చేసుకోవాలి. వర్షాకాలంలో నీటి లభ్యత ఎక్కువగాను, గృహ, వ్యవసాయ విద్యుత్ వినియోగం తక్కువగాను వుంటుంది. ఈ సమయంలో ఉత్పత్తయ్యే విద్యుత్ ను ఎత్తిపోతల పథకాలకు ఉపయోగించి ఎత్తైన ప్రదేశాలలో వున్న పెద్ద జలాశయాలు, చెరువులు నింపుకుని వర్షాకాలానంతరం వ్యవసాయానికి వినియోగించాలి. వ్యవసాయ, గృహ సముదాయాలలో  ఇంకుడు గుంటల ద్వారా భూగర్భ జలాల స్థాయిని పెంచుకోవడాన్ని ప్రోత్సహించాలి. దీని వలన భూగర్భ జలాలు పెరిగి జలాశయాలలో నీటి వినియోగం తగ్గుతుంది. అలాగే బోర్ వెల్స్ లో నీరు పైనే ఉండడం వలన విద్యుత్ కూడా ఆదా అవుతుంది. మధ్య తరహా, సూక్ష్మ జల విద్యుత్ కేంద్రాలను సహకార సంఘాల ఆధ్వర్యంలో నెలకొల్పేలా ప్రోత్సహించాలి, వీటికి రాష్ట్రంలో అనేక చోట్ల అనుకూల ప్రదేశాలున్నాయి. రాష్ట్రంలో 250 మె.వా. ఉత్పత్తికి అవకశమున్నట్లుగా గుర్తించిన 377 ప్రదేశాలలో 57 మాత్రమే వినియోగించుకోబడుతున్నాయి. సూక్ష్మ జల విద్యుత్ కేంద్రాలతో మరో 310 మె.వా. ఉత్పత్తికి అవకాశమున్నా, ఆ దిశగా ప్రయత్నించడం లేదు.                                                                                   విద్యుత్ సరఫరా విధాన ప్రతిపాదన :  దేశ ఆర్ధికాభివృద్ధికి, ఉద్యోగావకాశాల పెరుగుదలకు విద్యుత్ ఉత్పత్తి - వినియోగం మూల కారణంగా వుంటుంది. విద్యుత్ లోటు ఎక్కువగా వున్న ఈ తరుణంలో ఏయే అవసరాలకు ఎంతెంత విద్యుత్ కేటాయించాలనేది ఏ ప్రభుత్వం ముందైనా వుండే సమస్యే . 1) త్రాగు నీరు మరియు గృహావసరాలు, 2) వ్యవసాయం,  3) భారీ పరిశ్రమలు, 4) చిన్న తరహా పరిశ్రమలు, 5) వ్యాపార సముదాయాలు (షాపింగ్ మాల్స్, థియేటర్లు, హోటల్స్ వగైరా అవసరాలను ప్రాధాన్యతా క్రమంలో ప‌రిగ‌ణ‌లోకి తీసుకోవాల్సి ఉంటుంది. వీటిలో కొన్ని కేవలం వినియోగ సంబంధితం కాగా మిగతావి దేశ వస్తూత్పత్తికి సంబంధించినవి. ఉదా:- గృహ, వ్యాపార, కార్యాలయాలు  కేవలం వినియోగ సంబంధితం మాత్రమే ఎటువంటి ఉత్పత్తి వుండదు, కాని మిగిలినవి అలా కాదు. విద్యుత్ పంపిణీలో త్రాగు నీటి తరువాత ఎక్కువ ఉపాధి కల్పించే రంగాలకు మొదటి ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం సామాజిక బాధ్యత అవుతుంది.                                                                                                                                                                                         సరఫరా, పంపిణీ నష్టాలను తగ్గించడం:                                                                                                        1) ఏజెన్సీ మరియు గ్రామీణ ప్రాంతాలకు విద్యుత్ సరఫరా వలన వస్తున్న నష్టాలను అధిగమించడానికి ఆయా ప్రాంతాలలో అవకాశాల మేరకు ప్రభుత్వం సౌర విద్యుత్ కేంద్రాలను నెలకొల్పాలి.                                                   2) ప్రతి గ్రామం లేదా మండలం లేదా విద్యుత్ సబ్ స్టేషన్ ను ఒక యూనిట్ గా తీసుకుని డిస్కామ్స్ లేదా సహకార సంఘాల ఆధ్వర్యంలో పని చేసేలా సౌర విద్యుత్ కేంద్రాలను నెలకొల్పి వ్యవసాయ పంపు సెట్లకు నిరంతరాయం విద్యుత్ ను సరఫరా చేయాలి. వీటికి అవసరమైన పరికరాలను సమకూర్చుకోవడానికి ప్రభుత్వం ఆర్థిక సహకారం అందించాలి.                                                                                                                                                3) వ్యవసాయ పంపు సెట్ల పనితీరును మెరుగు పరచాలి.                                                                                                     

టి. ల‌క్ష్మీనారాయ‌ణ                                                                                                                     డైరెక్టర్,యన్.ఆర్.ఆర్.పరిశోధనా కేంద్రం

గమనిక: నీలం రాజశేఖరరెడ్డి పరిశోధనా కేంద్రం "వ్యవసాయం:నీరు,విద్యుత్తు" అన్న అంశంపై 2013 ఏప్రిల్ 14 వ తేదీన వివిధ రైతు సంఘాల రాష్ట్ర నాయకులతో హైదరాబాదులో నిర్వహించిన చర్చావేదికలో ఈ పత్రం సమర్పించబడినది.                                                                                                                                                                                                              

                                                                                                                

Power Generation, Rational Utilization and Harnessing
విద్యుత్ ఉత్పత్తి - హేతుబద్ద వినియోగం -అక్షయ  వనరుల  వినియోగం